ميرزا محمد خليل مرعشى صفوى
34
مجمع التواريخ ( فارسى )
شهر قلهات « 1 » را لايق و شايان قلعه ساختن نديدند در چهار منزلى آن از سمت غرب مكانى را كه اعراب عمان آن را مسكت بفتح ميم و سكون سين بىنقطه و فتح كاف و سكون تاء دو نقطه مىنامند و اهل عجم مسقط بقاف و طاء بالف ميگويند لايق قلعه ساختن يافتند زيرا كه اطراف آن مكان از كوههاى بسيار مرتفع بقدرت الهى بهيئت قلعه بهم رسيده و طول فضاى وسط آن كوهسار دو فرسخ و عرض آن نصف فرسخ و بعضى از امكنهء آن تا دو فرسخ است و دروازهء آن كوهسار كه رو بجانب شمال واقع شده عرض آن دروازه تخمينا پنجاه شصت ذرع خواهد بود و سفاين و جهازات از آن راه داخل شده وارد آن شهر ميشوند و نصف آن فضا را دريا احاطه كرده و نصف آن خشكى است و آن قدرى را كه دريا احاطه نموده بسيار عميق واقع شده چنان كه جهازات بسيار بزرگ متصل بكناره ايستاده مىتوانند شد و وسعت آن مكان به قدر گنجايش ايستادن چهارصد پانصد جهاز ميتواند بود و در نصف خشكى شهر واقع شده و آب شيرين خوردن اهل آن شهر مجموع از چاهى است كه بيرون حصار شهر واقع است و از آنجا در زير زمين جدولى را به سنگ و صاروج در كمال استحكام ساختهاند كه آب در آن مىآيد و در كنار دريا حجرهء را بهيئت بركه و آبگير ساختهاند كه آن آب جدول در آن آبگير جمع مىشود و در آن حجره پيوسته مقفل مىباشد و اطراف آن حجره را شير دهنها نصب نمودهاند كه مردم آب از آن شير دهنها ميگيرند و آن نيز به اجاره مىباشد كه فى مشكى يك غاز كه زريست مسكوك از مس ميخرند . بالجمله فرقهء فرنگان پرتگيش بريمين و يسار شهر بر قلهء كوه دو قلعهء مستحكم بنا نهادهاند هر يك مشتمل بر سنگانداز و فصيل و بروج مستحكم و ساير اطراف آن حصار محيط به دريا را نيز بروج متعدده ساخته و در مجموع قلاع و بروج توپخانه و سامان جنگ چيدهاند و نيز سلسلهء از آهن در كمال استحكام براى دروازهء آن حصار
--> ( 1 ) - بفتح قاف و سكون لام در ساحل عمان شرقى بين مسقط و رأس الحد كه مركز اقامت حكمران ايرانى عمان از طرف ملوك هرموز بوده .